HSN

Op vrijdag 16 november 2018 en zaterdag 17 november 2018 ben ik samen met twee studiegenoten (Michelle Seerden en Julia Vogels) naar de Conferentie Onderwijs Nederlands (HSN) in Brussel geweest. De conferentie vond plaats in de (oude) gebouwen van de Vrije Universiteit Brussel. De twee dagen waren gevuld met inspirerende presentaties over de onderstaande thema's:
- Basisonderwijs;
- Lerarenopleiding basisonderwijs;
- Taalvaardigheden;
- Lerarenopleiding Voortgezet Onderwijs;
- Hoger onderwijs;
- Bso/Tso/mbo/vmbo;
- Nederlands in een meertalige context;
- Innovatie en digitale geletterdheid;
- Taalbeschouwing;
- Leesbevordering;
- Literatuuronderwijs;
- Taal- en letterkunde.
Ik heb voornamelijk bij de dikgedrukte thema's presentaties gevolgd. In onderstaand verslag beschrijf ik eerst de verwachtingen die ik had van de HSN. Vervolgens bespreek ik de bezochte presentaties en geef ik mijn mening over de volledige conferentie.
De HSN-conferentie is mij aangeraden door fontysdocenten. Ik ben vervolgens op de website gaan kijken naar het programma. Het viel mij meteen op dat het programma enorm uitgebreid is. Voor mij was er geen onderwerp die direct aansloot op mijn afstudeerpraktijkonderzoek; er waren wel presentaties die hier raakvlakken mee hadden. Daarnaast was de HSN-conferentie voor mij een kans om Brussel te bezoeken.
Ik verwachtte dat er veel hoogleraren, bekende taal- en letterkundige en eerstegraadsdocenten aanwezig zouden zijn op de HSN-conferentie. Daarnaast verwachtte ik dat er een aantal enorm inspirerende en visievormende presentaties plaats zouden vinden.
De HSN-conferentie begon met een plenaire opening. Voordat ik het wist stond ik - gedurende een komedisch intermezzo - de schouders van de vrouw die naast me zat te masseren. We kregen achtergrondinformatie over de HSN en de universiteit. Na de opening begonnen de sessies. Ik heb bij iedere sessie aantekeningen gemaakt.
PROGRAMMA VRIJDAG
13:00u - huwelijk van rollenspellen en tablets op een bedje van lichte literatuur
14:00u - lezen doe je samen
15:30u - gefocuste revisie in de schrijflessen
16:30u - praten over romanfragmenten
Huwelijk van rollenspellen en tablets op een bedje van lichte literatuur (Jan T'Sas)
Leerlingen lezen steeds minder (boeken). Om leerlingen te inspireren meer boeken te lezen, moet de docent het leesproces interactief maken. Gedurende deze presentatie zijn er twee voorbeelden van interactief (fictie)leesonderwijs aan bod gekomen. Het eerste voorbeeld is Tablet Tales. De docent voegt hyperlinks toe in een verhaal zodat het lezen leerzamer en interactief wordt. De docent voegt ook vragen toe in het verhaal. Jan T'Sas liet een voorbeeld zien waarbij docenten zelfs het klaslokaal hadden ingericht naar de thematiek van het boek. Leerlingen lezen dan samen een boek (op een Ipad) in een donkere tent en klikken op de hyperlinks die in het verhaal staan geplaatst. Dit maakt het leesproces voor de leerlingen spannender. Het tweede voorbeeld Role Playing Game houdt in dat leerlingen zelf keuzes maken in het verhaal. Dit kunnen leerlingen zowel in groepjes als individueel uitvoeren.
Lezen doe je samen (Margot de Wit)
Margot de Wit heeft het één-op-één mondeling in haar bovenbouwlessen afgeschaft. Ze laat leerlingen in groepjes van vier tot zes hetzelfde boek lezen en over dit boek discussiëren in een leeskring. Hierbij gaf ze meerdere les- en boekmogelijkheden: de docent kan kiezen voor een 'gewone' leeskring, voor een vergelijking van boeken van 'vroeger' en 'nu, voor een boek waarbij leerlingen ook in een maatschappelijk onderwerp duiken, voor een boek-filmvergelijking of voor een boek-gedichtvergelijking. De Wit gaf aan dat zij leerlingen ook vragen voor de auteur van het betreffende boek laat formuleren, op deze manier zijn leerlingen bezig met hogeordedenken. De leeskring zorgt ervoor dat leerlingen makkelijker over een boek kunnen praten en ook gemotiveerd zijn om een boek daadwerkelijk te lezen.
Gefocuste revisie in de schrijflessen (Camille Welie & Pleuni Hooft van Huysduynen)
Ik ging naar deze presentatie met mijn afstudeerpraktijkonderzoek in mijn achterhoofd. Ik heb voor mijn onderzoek ook bronnen van Camille Welie gebruikt. Deze presentatie focuste zich op het laatste onderdeel van het schrijfonderwijs: revisie. Leerlingen krijgen een checklist of losse kaartjes met vragen die op verschillende onderdelen van hun geschreven tekst betrekking hebben. Deze onderdelen kunnen zijn: inhoud, spelling en interpunctie, grammatica, woordkeuze en samenhang. De vragen zijn zo concreet en klein mogelijk gesteld waardoor het voor de leerlingen behapbaar blijft. Dit is volgens de presentatoren een goede methode omdat leerlingen eigenaarschap houden, leerlingen weten dat het niet 'in één keer goed moet'en het tijdbesparend voor de docent is. Tijdens deze presentatie vond er een boeiende discussie plaatst: leerlingen zijn niet gemotiveerd om eigen schrijfopdrachten te reviseren. Zou het aan de hand van gefocuste revisie wel lukken om leerlingen (intrinsiek) te motiveren? Hier wisten Camille Welie en Pleuni Hooft van Huysduynen geen antwoord op.
Praten over romanfragmenten (Hans Goosen & Sarike Roest)
Deze presentatie begon met een betoog tegen de verschriftelijking in het literatuuronderwijs. Hans Goosen en Sarike Roest hebben de website www.pratenoverromanfragmenten.nl opgericht. Op deze website kunnen docenten romanfragmenten van bekende en moderne romans uitkiezen en bespreekbaar maken tijdens de lessen Nederlands. Hierbij staat de vraag: 'Wat is voor de leerling belangrijk?', centraal. Leerlingen stellen vragen bij het gelezen fragment aan gaan hier met elkaar over in gesprek.
De eerste dag was voorbijgevlogen. Ik vond met name de tweede en derde presentatie interessant en leerzaam. Hier werd volop gediscussieerd over de besproken onderwerpen. Dit zorgde er bij mij voor dat ik dieper ging nadenken over de gegeven voorbeelden.
PROGRAMMA ZATERDAG
09:30u - begrijpend lezen bij 15-jarige leerlingen
10:30u - aan de slag met Vlogboek
12:00u - een nieuwe aanpak voor schrijfstijlonderwijs in het secundair onderwijs
13:00u - Nederlands geven zonder methode of handboek: het kan
Begrijpend lezen bij 15-jarige leerlingen: is er een verband met leerling-, leerkracht- en/of schoolfactoren (Kim Vanammel)
Ik ging naar deze presentatie met mijn tweede opdracht van Ontwerpen van Onderwijs in mijn achterhoofd. Hierbij ga ik (minimaal) drie Flipping the Classroom-filmpjes ontwerpen waarbij interactief en observerend leren centraal staat over de vaardigheid lezen. Kim Vanammel begon haar presentatie met aanduiden waarom goede leesvaardigheid belangrijk is. Haar presentatie enkel gebaseerd op cijfers uit Vlaanderen. Vervolgens stelde ze drie deelvragen: Heeft het schoolbeleid invloed op de leesprestaties van leerlingen? Heeft de bekwaamheid van de docent invloed op het lezen? Heeft de houding van de leerlingen invloed op hun lezen? Deze drie vragen heeft ze beantwoord aan de hand van cijfers. De conclusie van Kims onderzoek was dat met name de problematische leesmotivatie en de self-efficacy invloed hebben op de slechte leesvaardigheid van leerlingen uit Vlaanderen. Autonome motivatie binnen leesonderwijs bestaat volgens Kim Vanammel door in te spelen op autonomie, verbondenheid en competentie. Persoonlijk vond ik dit onderzoek niet heel veel bijdragen. Haar conclusie vond ik enigszins voorspelbaar en de rijen cijfers (met berekeningen) vonden veel docenten - waaronder ik ook - te abstract.
Aan de slag met Vlogboek: concrete lestips voor leesportfolio, luister- en kijkvaardigheid (Hans Dewijngaert)
De presentatie begon met een introductie van het YouTubekanaal 'Vlogboek'. In de video's van Jörgen Apperloo worden boeken besproken en thema's rondom literatuur(geschiedenis) aangehaald. Hans Dewijngaert gaf meerdere lesideeën rondom de filmpjes van Vlogboek. Zo kan de docent Vlogboek gebruiken om de kijk- en luistervaardigheden aan te scherpen, om de lessen literatuurgeschiedenis meer leven te geven of om leerlingen een voorbeeld te geven voor het maken van een eigen vlog over het gelezen boek. Ik had deze presentatie vele malen interessanter gevonden als Jörgen Apperloo - de bedenker van het YouTubekanaal - deze presentatie zelf gegeven had. De lesideeën waren niet heel vernieuwend, maar het concept en de ideeën van de bedenker erachter zijn dit wel.
Een nieuwe aanpak voor schrijfstijlonderwijs in het secundair/voortgezet onderwijs (Jeroen Steenbakkers)
Na twee presentaties die ik eigenlijk vond tegenvallen, liep ik na de pauze weer de volgende collegezaal binnen. Om een beeld te krijgen: van alle andere presentaties heb ik maximaal één A4'tje volgeschreven. Bij de presentatie van Jeroen Steenbakkers heb ik twee-en-een-half A4'tje volgeschreven. Dit uur is enorm belangrijk geweest voor mijn visievorming.
Bij het binnenlopen kreeg ik een werkboek over schrijfstijl. Nadat Steenbakkers zichzelf had geïntroduceerd, moesten we allemaal het werkboekje gaan onderzoeken. Hierbij stelde hij drie vragen. Nadat we allemaal tien minuten lang in het boekje gebladerd hadden, ging hij de vragen bespreken. 'Schrijfstijlonderwijs bestaat momenteel voor een groot deel uit stijlfoutenonderwijs: leerlingen leren wat een pleonasme is en ze leren dat dit fout is. De grote dichters mogen dit wel doen, maar zij zelf niet. Het foute is van jou en het correcte is van de dichter. Dit klopt niet. Als een leerling in een zakelijke e-mail 'vieze stank' zegt, is het de vraag of we dit fout moeten tellen. Dit maakt de stank nog viezer dan het al was. Dit is niet fout, dit is juist een schrijfstijl.' Volgens Steenbakkers begint het vak Nederlands pas na de uitleg van de stijlfouten. De methodes besteden vaak enkel en maar beknopt aandacht aan de fouten. Over de huidige stand van zaken van het vak Nederlands binnen de methodes zei hij het volgende: 'Het vak Nederlands heeft een groot te kort aan vakinhoud. Teksten worden ingekropt en uitleg ook. Het is een misvatting om schoolboekteksten in samenvattingsteksten te schrijven'. Taal en schrijfstijlonderwijs hoort niet gereduceerd te worden tot goed of fout, zwart of wit. In het werkboek schrijfstijlonderwijs dat ik gekregen had aan het begin van de presentatie staat dan ook meer theorie. Hier wordt beschreven wat schrijfstijl is en hoe 'fouten' je kunnen helpen je stijl interessanter te maken.
Steenbakkers gaf als doel aan leerlingen 'maatjes van taal' te willen laten worden. Het schoolvak Nederlands speelt hier een enorm belangrijke rol in; de docent Nederlands moet taalliefhebber zijn. 'Als je een leerling vraagt zijn/haar schrijfstijl te onderzoeken, durf je dat dan als docent ook bloot te geven?', is de vraag die hij hierbij stelde.
Gedurende de presentatie stapte Steenbakkers ook regelmatig af van het onderwerp schrijfstijlonderwijs. Hieruit vloeide zijn volgende uitspraak: 'De overheid spreekt weinig over "wat wij goed onderwijs vinden", de nadruk ligt op de onderwijskundige bronnen. Goed onderwijs werkt tegelijkertijd aan kwalificatie, socialisatie en subjectvorming. Google 'vakdidactiek' en je vindt miljoenen bronnen, google 'vakpedagogiek' en je vindt niks. Welke mogelijkheden heeft het vak Nederlands om bij te dragen aan pedagogische doelen? En welke mogelijkheden heeft pedagogiek om bij te dragen aan het schoolvak Nederlands? De kunst van goed onderwijs is de drie onderdelen aan bod te laten komen in je lessen Nederlands.' Ik vind deze uitspraak enorm interessant. Zelfs in de docentenopleiding ligt de nadruk op onderwijskundige bronnen (lees: wat houdt cognitivisme in?) en niet op de vraag 'wat is goed onderwijs?'. Het verzonnen begrip 'vakpedagogiek' vind ik net zo interessant. Ik zal hier dan nog op terugkomen in mijn uiteindelijke visievorming op onderwijs en het schoolvak Nederlands.
Steenbakkers sloot af met zijn visie op differentiatie. Hij zei het volgende: 'De opdrachten maken en antwoorden vergelijken hoeft niet te maken te hebben met goed of fout. Creativiteit is ook differentiatie. Maak en ontwerp opdrachten zo dat leerlingen op meerdere ordes ermee aan de slag kunnen gaan'. Dit is wederom stof tot nadenken en ook deze uitspraak zal ik nog vaak bekijken.
Nederlands geven zonder methode of handboek: het kan. (Tamara Stojakovic)
Bij deze laatste presentatie heb ik eigenlijk nauwelijks aantekeningen gemaakt. Waarschijnlijk was ik nog zo onder de indruk van het vorige uur, dat ik bij de presentatie van Tamara Stojakovic te druk was met luisteren en nadenken.
Tamara Stojakovic heeft - na een samenkomst van problemen en omstandigheden - ervoor gekozen om methodes en handboeken volledig los te laten. Zij is samen met de input van andere docenten Nederlands en haar leerlingen zelf haar cursussen Nederlands gaan ontwikkelen. Zij heeft een autistisch zoontje en dit heeft er voor haar voor gezorgd dat 'structuur' één van haar kernwaarden werd. Tamara stelt de groei van de leerlingen centraal. Al haar cursussen zijn op dezelfde manier (structuur!) opgebouwd. Ze begint met een diagnostische toets. Leerlingen die hier goed op scoren gaan aan iets anders werken. De leerlingen die hier slechter op scoren werken met haar de gestructureerde cursus door. Enkel de leerlingen die de cursus hebben moeten doorwerken, maken het proefwerk.


Ik vond de HSN-conferentie enorm inspirerend. De week voor de conferentie had ik de open avond van de Hogeschool Utrecht bezocht. Hier ben ik gaan kijken naar de eerstegraadsopleiding. Waar ik donderdagavond nog twijfelde of dit wel een juiste keuze zou kunnen zijn, wist ik zondagochtend - na de HSN - dat dit het juiste is.
Deze twee dagen hebben ook bijgedragen aan het vormen van mijn visie op onderwijs. Daarnaast ben ik veel te weten gekomen over vernieuwingen binnen het schoolvak. Ik heb docenten uit Nederland en Vlaanderen ontmoet. Ik weet wat ik in de aankomende jaren wil bereiken én ik heb daarnaast ook nog Mannenken Pis gezien.
Ik kon het niet laten ;)

Reacties
Een reactie posten